– विमल गिरी (बिर्तामोड- २, चारपाने, झापा। हाल: बेल्जियम ब्रसेल्स।)
कतिपय कविहरू कविता लेख्दैनन् उनीहरू समयको मौनतालाई काव्यले चिर्दछन्। कतिपय गीतकार धुनका लागि शब्द मात्र कोर्दैनन् उनीहरू मानिसको मुटुको धड्कनलाई लयमा रूपान्तरण गर्छन्। कतिपय शब्दहरू पढेर सकिँदैनन् । ती पुस्तौँसम्म मानिसको चेतनामा गुञ्जिरहन्छन्। यिनै विरल स्रष्टामध्ये एक हुन् दिनेश अधिकारी। नेपाली कविता र गीतलाई जीवनको गहिरो अनुभूति मानवताको उज्यालो र समयको साक्षी बनाउने उनी समकालीन नेपाली गीत सङ्गीतका उज्ज्वल नक्षत्र हुन्।
वि सं २०१६ साल मङ्सिर २२ गते काठमाडौंको बानेश्वरमा जन्मिएका दिनेश अधिकारीको सिर्जनात्मक व्यक्तित्वलाई केवल जन्मले निर्माण गरेको होइन। काठमाडौंको सहरी चेतना र सर्लाही हरिवनको ग्रामीण संवेदनाले उनको व्यक्तित्वलाई समान रूपमा सिँचे। त्यसैले उनका रचनामा शहरको बौद्धिक गहिराइ र गाउँको आत्मीय स्पर्श सँगसँगै भेटिन्छ। धुम्बाराहीबाट सुरु भएको अक्षरयात्रा, कानुन र राजनीतिशास्त्रको अध्ययन हुँदै अन्ततः मानिसको जीवन बुझ्ने विराट यात्रामा रूपान्तरित भयो। सरकारी सेवाका जिम्मेवारीसँगै साहित्य साधनालाई निरन्तरता दिन सक्नु उनको अनुकरणीय जीवनदृष्टि थियो।
१६ वर्षकै उमेरदेखि शब्दसँग गाँसिएको उनको सम्बन्ध समयसँगै नेपाली साहित्यको अनुपम सम्पत्तिमा रूपान्तरित भयो। रेडियो नेपालबाट पहिलो पटक प्रसारित भएको ‘निःश्वास ए चाँडै थाकी नजा’ गीतमा राम थापाको सङ्गीत र मीरा राणाको स्वर मिसिँदा नेपाली सङ्गीतले एक सम्भावनाशील गीतकारको परिचय पायो। त्यसपछि राम थापाकै सङ्गीत र रविन शर्माको स्वरमा ‘तिमी यसै लजायौ’ लोकप्रियताको शिखरतर्फ उक्लियो। दिव्य खालिङको सङ्गीत र नारायण गोपालको कालजयी स्वरले ‘तिमी जुन रहरले ममा फुल्न आयौ’ लाई अमरता प्रदान गर्यो। त्यही क्षणदेखि दिनेश अधिकारीका शब्दहरू नेपाली सङ्गीतका अविभाज्य धड्कन बन्न थाले।
उनको कलमबाट जन्मिएका गीतहरू केवल धुनसँग गुनगुनाइने शब्द होइनन् ती जीवनका अनेक रङका अभिव्यक्ति हुन्। भक्तराज आचार्यको स्वरमा ‘जीवन भन्नु त घात छ’ ले जीवनको तीतो यथार्थ बोल्यो। तारादेवीले ‘सोचे जस्तो हुन्न जीवन’ मार्फत समयको अनिश्चिततालाई स्वर दिइन्। नारायण गोपालले ‘यो सम्झिने मन छ म बिर्सूँ कसरी’ लाई अमर अनुभूतिमा बदलिदिए। प्रकाश श्रेष्ठको स्वरमा ‘मलाई नजरको इशारा नदेऊ’ प्रेमको कोमल संवेदना बन्यो। जुजुकाजी रञ्जितले ‘उठाऊँ माटो लगाऊँ टिको देशको नाउँमा’ मार्फत राष्ट्रिय भावनालाई गुञ्जाए। स्वरूपराज आचार्यको स्वरमा ‘पहाडमा जाडो बढे तराईले सेक्नुपर्छ’ ले सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रिय एकताको गहिरो सन्देश दियो।
यति मात्र होइन उनका पाँच सयभन्दा बढी गीतहरूमा नारायण गोपाल, भक्तराज आचार्य, तारादेवी, मीरा राणा, रविन शर्मा, प्रकाश श्रेष्ठ, जुजुकाजी रञ्जित, स्वरूपराज आचार्यलगायत अनेक चर्चित गायक गायिकाले स्वर भरे। राम थापा, दिव्य खालिङलगायतका प्रतिभाशाली सङ्गीतकारहरूले उनका शब्दलाई अविस्मरणीय धुनमा ढाले। शब्द, सङ्गीत र स्वरको यही त्रिवेणीले नेपाली गीतलाई नयाँ उचाइ प्रदान गर्यो।
उनले पाँच दर्जनभन्दा बढी नेपाली चलचित्रका पार्श्वगीत पनि रचे। ती गीतहरूले चलचित्रका पात्रलाई मात्र बोलेनन्, नेपाली समाजको मनोविज्ञान, प्रेम, पीडा, सङ्घर्ष र आशालाई पनि अभिव्यक्त गरे। उनका शब्द पर्दाभित्र सीमित रहेनन्, दर्शक र श्रोताको जीवनको अंश बने।
वि. सं. २०४५ सालको स्वर्णिम सन्ध्या कार्यक्रममा स्वरसम्राट नारायण गोपालले ‘अहिले एकजना राम्रो गीतकार आएको छ, त्यो दिनेश अधिकारी हो’ भन्ने अभिव्यक्ति दिएका थिए। यो कुनै औपचारिक प्रशंसा थिएन। यो नेपाली सङ्गीतको सर्वकालीन गायकले नयाँ पुस्ताका एक विलक्षण गीतकारप्रति व्यक्त गरेको विश्वास थियो। त्यो विश्वासलाई दिनेश अधिकारीले आफ्ना सिर्जनाबाट जीवनभर प्रमाणित गरिरहे।
उनका गीतहरूमा प्रेम छ तर केवल प्रेम छैन। त्यहाँ प्रकृति छ तर केवल दृश्य छैन। त्यहाँ पीडा छ तर निराशा छैन। त्यहाँ विद्रोह छ तर विनाश छैन। त्यहाँ करुणा छ, आशा छ, मानवीय गरिमा छ र जीवनलाई उज्यालोतर्फ डोर्याउने चेतना छ। उनका गीतहरू सुन्दा लाग्छ शब्दहरू आफैं सङ्गीत बनेका छन् र सङ्गीत आफैं कविता बनेको छ।
वि. सं. २०५६ सालमा अतिरिक्त अभिलेख कृतिका लागि प्राप्त मदन पुरस्कारले उनको साहित्यिक उचाइलाई औपचारिक सम्मान दियो। तर उनको वास्तविक पुरस्कार भने नेपाली जनमानसको माया हो। दशकौँ बितिसक्दा पनि उनका गीतहरू उत्तिकै आत्मीयताका साथ गाइन्छन् । सुन्ने हरेक पुस्ताले आफ्नै जीवनका अनुभूति त्यहाँ भेट्छ।
भूपीपछिको आधुनिक नेपाली कविताको आकाशमा आफ्नै उज्यालोले चिनिने दिनेश अधिकारी नेपाली गीत साहित्यका केवल एक सफल गीतकार मात्र होइनन्, उनी शब्दका शिल्पी संवेदनाका साधक र समयका साक्षी हुन्। उनका शब्दले सङ्गीतलाई आत्मा दिएका छन् र सङ्गीतले उनका शब्दलाई अमरता दिएको छ। त्यसैले नेपाली गीत सङ्गीतको इतिहास लेखिँदा दिनेश अधिकारीको नाम केवल एउटा स्रष्टाका रूपमा मात्र होइन, नेपाली साङ्गीतिक चेतनालाई उज्यालो बनाउने विशिष्ट नक्षत्रका रूपमा सधैँ सम्मानका साथ उच्चारण भइरहनेछ।
