-हरि सोनु भट्टराई
´ऋणको भारी` नेपाली समाजको यथार्थलाई गहिरो रूपमा चित्रण गर्ने मार्मिक सामाजिक गीत हो। यस गीतले ऋणको आर्थिक बोझ मात्र होइन, त्यसले मानिसको मन, परिवार, सम्बन्ध र आत्मसम्मानमा पार्ने गहिरो प्रभावलाई पनि प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
गीतको मूल भाव ´ऋणको भारी ऋणैले दाबेर, ऐया बाबै जाउँ कहाँ भागेर` भन्ने पङ्क्तिमा केन्द्रित छ, जसले ऋणको जालमा फसेको मानिसको विवशता, छटपटी र भागेर पनि समाधान नपाइने अवस्थालाई अत्यन्त सशक्त ढङ्गले व्यक्त गरेको छ। गीतमा साथीभाइ र आफन्तको प्रसङ्ग आउँदा सामाजिक सम्बन्धको अर्को पक्ष उजागर हुन्छ। बाहिरबाट सहयोग र सहानुभूतिको अपेक्षा गरिए पनि जीवनका कठिन परिस्थितिमा मानिस कति एक्लो बन्न पुग्छ भन्ने यथार्थलाई गीतले सरल भाषामा प्रस्तुत गरेको छ।
त्यस्तै “म जस्तो बेइमानीलाई, उसले दियो भर, उसको आँसु लाग्यो मलाई, रुन्छु धरधर” भन्ने भावले आत्मग्लानि, पश्चात्ताप र नैतिक चेतनालाई उजागर गरेको छ। यसले मानिसले गरेका गल्तीप्रति अन्ततः उसकै अन्तरात्माले प्रश्न गर्ने सन्देश दिन्छ। गीतको अन्त्यतिर भक्ति, शक्ति र विश्वास सम्बन्धी भाव समेटिएको छ, जसले आर्थिक सङ्कटभन्दा माथि उठेर आध्यात्मिक चेतना र नैतिक मूल्यको आवश्यकता औँल्याउँछ। यसबाट गीतले केवल दुःखको चित्रण मात्र नगरी कठिन परिस्थितिबाट जीवनको सही बाटो खोज्न प्रेरणा पनि दिएको अनुभूति हुन्छ।
भाषाको दृष्टिले गीत अत्यन्त सरल, सहज र लोकजीवनसँग नजिक छ। “ऐया बाबै” जस्ता सम्बोधनले ग्रामीण परिवेशको मौलिक स्वाद दिन्छ भने दोहोरिने मुखडाले गीतलाई सहजै स्मरणीय र गुनगुनाउन योग्य बनाएको छ। लोकलय र यथार्थवादी शब्दचयनका कारण श्रोता गीतसँग भावनात्मक रूपमा जोडिनेछन्।
समग्रमा, ´ऋणको भारी` आर्थिक अभाव, सामाजिक दबाब, आत्मग्लानि, मानवीय सम्बन्ध र आध्यात्मिक चेतनालाई एउटै सूत्रमा बाँधेर प्रस्तुत गरिएको प्रभावशाली सामाजिक गीत हो। यसले मनोरञ्जन मात्र प्रदान गर्दैन, बरु नेपाली समाजमा बढ्दो ऋणको समस्या र त्यसका मानवीय परिणामबारे गम्भीर रूपमा सोच्न प्रेरित गर्छ । त्यसैले यो गीतलाई सामाजिक यथार्थ, मार्मिक भाव र जीवनमूल्यलाई कलात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्न सफल सिर्जना मान्न सकिन्छ। स्वर, सङ्गीत र सङ्गीत संयोजनको सुन्दर संयोजन छ।
